Câu hỏi: Xin ông cho biết những nỗ lực và quyết tâm của Quốc hội Việt Nam trong việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật phục vụ việc Việt Nam gia nhập WTO?

Trả lời: Không phải bây giờ Quốc hội mới quan tâm đến việc xây dựng pháp luật phục vụ hội nhập, mà ngay trong chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của cả nhiệm kỳ hay của từng năm, Quốc hội đã rất quan tâm đến yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế để tạo cơ sở pháp lý phù hợp khi Việt Nam chính thức gia nhập WTO và thực hiện các cam kết quốc tế.

Chỉ tính riêng trong năm 2005, Quốc hội đã thông qua 29 luật, bộ luật, đồng thời cho ý kiến về 17 dự án luật; Uỷ ban thường vụ Quốc hội đã thông qua được 3 pháp lệnh và nhiều nghị quyết có quy phạm pháp luật, trong đó có nhiều đạo luật mà nội dung của nó liên quan đến yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế như Bộ luật Dân sự, Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Cạnh tranh, Luật Thương mại, Luật Hải quan, Luật Khiếu nại, tố cáo,…. Các đạo luật này khi được Quốc hội thông qua đã phù hợp với các quy định của WTO về thuế quan, nông nghiệp, công nghiệp, đầu tư, v.v... và các cam kết của Việt Nam đối với WTO. Các đạo luật trên đã tạo khung pháp luật cho phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN; chế độ sở hữu và các hình thức sở hữu, địa vị pháp lý của các doanh nghiệp, thương gia, quyền tự do kinh doanh và tự do hợp đồng, các cơ chế khuyến khích và bảo đảm đầu tư, khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực xã hội đã từng bước được xác lập. Nhìn chung các thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN đã bước đầu hình thành.

Các quy định mang tính hành chính, mệnh lệnh điều chỉnh các quan hệ dân sự, kinh tế, thương mại đang từng bước được thay thế bằng các quy định bình đẳng, ngang quyền, phù hợp với dân luật truyền thống và tập quán góp phần làm giảm thiểu sự can thiệp của các cơ quan nhà nước bằng các biện pháp hành chính vào các quan hệ dân sự, kinh tế, thương mại nói chung và các hoạt động của các doanh nghiệp nói riêng, giảm cơ chế xin cho; nguyên tắc trong hoạt động kinh doanh công dân được làm tất cả những gì mà pháp luật không cấm từng bước được xác lập.

Câu hỏi: Sau việc Việt Nam đạt được thỏa thuận kết thúc đàm phán với Hoa Kỳ, thời điểm gia nhập WTO của Việt Nam đã đến rất gần, xin ông có thể cho biết những yêu cầu đặt ra đối với việc tiếp tục xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật của Việt Nam để có thể đáp ứng yêu cầu mới?

Trả lời: Việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật đầy đủ, có khả năng bảo đảm cho các hoạt động thương mại quốc tế giữa Việt Nam và các thành viên khác của WTO, phù hợp với các chuẩn mực và thực tiễn quốc tế là một tất yếu khách quan của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Đây cũng chính là một trong những yêu cầu của quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Do vậy, việc tiếp tục xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật ở Việt Nam trong những năm tới cần tập trung theo những định hướng sau đây:

Một là, cần tập trung mọi nguồn lực, đề cao trách nhiệm của các ngành, các cấp, phấn đấu xây dựng hệ thống pháp luật đủ về số lượng, nâng cao về chất lượng, trên tất cả các lĩnh vực quan trọng của đời sống xã hội đều được điều chỉnh bằng các bộ luật, các luật để đến năm 2020 hệ thống pháp về luật về cơ bản đạt đến trình độ tương đối đầy đủ, đồng bộ, thống nhất, khả thi, công khai, minh bạch, phát huy mạnh mẽ vai trò là phương tiện đầy hiệu lực và hiệu quả trong quản lý nhà nước, quản lý xã hội; trong phát triển nền kinh tế nhiều thành phần định hướng xã hội chủ nghĩa, trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, trong chủ động hội nhập và mở cửa góp phần thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh ở Việt Nam.

Hai là, xây dựng và hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đồng bộ, bao quát mọi lĩnh vực đời sống kinh tế, chính trị, văn hoá xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, đáp ứng yêu cầu thực hiện các cam kết WTO của Việt Nam theo đúng lộ trình. Trong hệ thống pháp luật, luật giữ vị trí tối thượng và là hình thức pháp luật chủ yếu quy định các vấn đề cơ bản, quan trọng của đời sống xã hội, quyền của công dân. Hạn chế dần việc ra pháp lệnh. Cùng với nhiệm vụ bổ sung và hoàn thiện các Bộ luật hiện có, cần tiến hành pháp điển hoá để tiến tới trong các lĩnh vực quan trọng của đời sống xã hội đều có các Bộ luật lớn điều chỉnh như: Bộ luật hình sự, Bộ luật dân sự, Bộ luật tố tụng hình sự, Bộ luật tố tụng dân sự, Bộ luật thuế, Bộ luật thi hành án, Bộ luật lao động, Bộ luật đất đai, Bộ luật bảo vệ môi trường, Bộ luật về xử lý vi phạm hành chính,...

Ba là, xây dựng và hoàn thiện hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật đảm bảo tính thống nhất nội tại, rõ ràng về thứ bậc, chính xác, minh bạch và dễ hiểu, dễ thực hiện, có tính khả thi cao. Các luật phải có mức độ điều chỉnh chi tiết, hợp lý để sau khi được ban hành có thể đi ngay vào cuộc sống và phát huy hiệu lực, không cần đợi nghị định, thông tư hướng dẫn của Chính phủ, các bộ, ngành liên quan; thực hiện nguyên tắc chỉ điều luật nào quy định rõ cần phải có hướng dẫn chi tiết thì mới phải chờ cơ quan có thẩm quyền ban hành văn bản về vấn đề đó, khắc phục cơ bản và tiến tới chấm dứt tình trạng luật, pháp lệnh nào cũng phải chờ văn bản hướng dẫn.

Bốn là, tiếp tục cải cách mạnh mẽ quy trình xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật bảo đảm vừa tăng về số lượng, vừa nâng cao chất lượng văn bản, phát huy dân chủ, huy động rộng rãi trí tuệ của các chuyên gia, các nhà khoa học, quản lý, những người thuộc đối tượng phải thi hành các quy định của luật và huy động sự tham gia của nhân dân vào quá trình chuẩn bị dự án luật; cải cách quy trình xem xét, thông qua luật. Ngôn ngữ pháp lý phải thống nhất, dễ hiểu, dễ thực hiện.

Năm là, thường xuyên rà soát, hệ thống hóa, pháp điển hóa. Xây dựng quy trình kiểm tra trước và sau khi ban hành văn bản quy phạm pháp luật nhằm đảm bảo tính thống nhất nội tại và tính hiệu quả của cả hệ thống pháp luật.

Câu hỏi: Riêng đối với Luật đầu tư, một đạo luật nhận được sự quan tâm to lớn từ phía cộng đồng các nhà đầu tư nước ngoài, sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2006, theo ông cần phải làm gì để có thể thực thi tốt luật này?