Hà Nội (TTXVN) - Hệ thống an sinh xã hội từng là công cụ đắc lực trong việc mang thành quả của công cuộc phát triển đến với mọi người dân, nhất là người nghèo những năm qua, nay đang đứng trước nhiều thách thức bởi sự tác động ngày càng sâu rộng của việc gia nhập WTO.

Điều này đã được cảnh báo từ nhiều đối tác quốc tế trong các diễn đàn hợp tác gần đây, đồng thời cũng là mối quan tâm lớn của Chính phủ và các ngành hữu quan Việt Nam.

Trong một cuộc hội thảo về an sinh xã hội gần đây, Bộ trưởng Lao động Thương binh và Xã hội Nguyễn Thị Hằng, khẳng định rằng Việt Nam nhận thức rất rõ về những thành quả cũng như thách thức trong lĩnh vực này và đang phối hợp với Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) xây dựng một hệ thống an sinh xã hội toàn diện để đối phó với rủi ro trong hội nhập quốc tế.

Minh chứng rõ nét nhất cho hiệu quả của hệ thống an sinh xã hội ở Việt Nam thời gian qua chính là những thành tựu ấn tượng về xoá đói giảm nghèo từng được cộng đồng quốc tế đánh giá cao, từng khiến Việt Nam trở thành quốc gia đi tiên phong trong việc thực hiện các Mục tiêu Thiên niên kỷ.

Tỷ lệ hộ đói nghèo ở Việt Nam đã giảm từ 30% năm 1992 xuống 8% cuối năm 2004, vượt trước kế hoạch 10% đặt ra cho giai đoạn 2001-2005. Tính theo chuẩn nghèo mới ban hành thì đến cuối năm 2006 này tỷ lệ hộ nghèo còn khoảng 19%.

Không chỉ về xoá đói nghèo, thời gian qua cũng ghi nhận sự thành công của Việt Nam trên các lĩnh vực xã hội khác như giải quyết việc làm, giáo dục-đào tạo, dạy nghề và một số dịch vụ xã hội cơ bản. Mỗi năm, có khoảng 1,5 triệu lao động được tạo việc làm mới. Cả nước đã đạt tiêu chuẩn về quốc gia về xóa mù chữ và phổ cập tiểu học. Tỷ lệ gia đình được dùng nước sạch; phát thanh, truyền hình ngày càng gia tăng. Các đối tượng thiệt thòi trong xã hội được chăm lo tốt hơn, được tạo điều kiện hòa nhập cộng đồng và tiếp cận những thành tựu của đổi mới và phát triển.

Thành tựu này là kết quả của sự gia tăng đầu tư của Nhà nước cho các chương trình xã hội. Nhiều chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển xã hội đã và đang được triển khai có hiệu quả như xóa đói giảm nghèo; giải quyết việc làm; phát triển kinh tế các xã đặc biệt khó khăn miền núi, vùng sâu, vùng xa; nước sạch và vệ sinh môi trường; tiêm chủng mở rộng cho trẻ em; xóa mù chữ và phổ cập tiểu học; phòng chống các tệ nạn xã hội. Các Quỹ Quốc gia về xóa đói giảm nghèo, việc làm, đền ơn đáp nghĩa, quỹ tình thương đã được thành lập và ngày càng có ảnh hưởng sâu rộng trong xã hội.

Tuy nhiên, đã đến lúc hệ thống an sinh xã hội ở Việt Nam cần phải được thực hiện trên bình diện rộng hơn và đi vào chiều sâu với những lĩnh vực và đối tượng cần được hưởng lợi nhiều hơn do những tác động trực tiếp và gián tiếp từ việc hội nhập WTO mang lại.

Đó là sự gia tăng khoảng cách giàu nghèo, nguy cơ thất nghiệp, sự tụt hậu về giáo dục, vấn đề bảo vệ trẻ em... Trong nhóm những đối tượng yếu thế cần được hưởng lợi từ các chính sách an sinh xã hội sẽ có sự gia tăng những người nhiễm HIV/AIDS, những người ảnh hưởng bởi thiên tai, người di cư, phụ nữ và trẻ em bị buôn bán, lạm dụng và bóc lột thay vì chỉ bao gồm chủ yếu là người già không nơi nương tựa, trẻ em mồ côi, người nghèo, người khuyết tật như hiện nay.

Bởi vậy, theo Bộ trưởng Nguyễn Thị Hằng, hệ thống an sinh xã hội toàn diện mà Việt Nam đang xúc tiến xây dựng với sự hỗ trợ của quốc tế sẽ theo hướng bảo đảm hài hoà giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội, từng bước bao phủ hết các đối tượng trợ cấp xã hội, mở rộng đối tượng trợ giúp cho phù hợp với yêu cầu thực tiễn. 

Theo đó, mức chuẩn trợ cấp xã hội sẽ được tính toán cân đối với mức sống trung bình của dân cư, với tiền lương tối thiểu trong từng thời kỳ; tăng cường các hình thức bảo hiểm trong xã hội và có chính sách để người dân có thể tham gia rộng rãi, trong đó chú trọng một hình thức mới là bảo hiểm thất nghiệp.

Luật Bảo hiểm xã hội vừa được Quốc hội thông qua sẽ tạo điều kiện mở rộng đối tượng tham gia và phát triển với các hình thức bảo hiểm tự nguyện, bảo hiểm bắt buộc, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp. Chính sách bảo hiểm thất nghiệp sẽ không chỉ thực hiện các chức năng đơn thuần là chi trả trợ cấp thất nghiệp đối với người lao động không có việc làm mà còn thực hiện chức năng điều chỉnh cơ cấu ngành, nghề, ngăn ngừa thất nghiệp, xúc tiến các hoạt động để tăng việc làm và phát triển kỹ năng nghề đối với người lao động.

Các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, kế hoạch hoá gia đình và sức khoẻ sinh sản, nước sạch sinh hoạt cũng sẽ được mở rộng đối tượng được thụ hưởng. Các chính sách phục hồi chức năng cho người tàn tật, chữa trị cho người nghiện ma tuý, nhiễm HIV/AIDS sẽ được tăng cường để giúp họ hoà nhập tốt vào cộng đồng./.