Hà Nội (TTXVN) - Hàng chục con phố cổ đều mang tên bắt đầu bằng từ “Hàng” đi kèm tên một loại nghề nhất định đã làm nên một nét riêng biệt của Hà Nội mà có lẽ không một thủ đô nào trên thế giới có được và cũng là minh chứng cho sự hưng thịnh một thời của các làng nghề - phố nghề trên mảnh đất này.

Đúng như tên gọi, Hàng Chiếu là nơi bán các loại chiếu bằng cói, Hàng Thiếc bán đồ dùng được làm bằng thiếc, Hàng Mã là địa điểm để người ta tìm mua các vật phẩm làm bằng giấy để trang trí, cúng lễ...... Và còn rất nhiều cái tên khác nữa: Hàng Đường, Hàng Muối, Hàng Mắm, Hàng Hành, Hành Trống, Hàng Bạc.....

Địa thế thuận lợi đã khiến vùng đất Thăng Long xưa thành nơi tập trung đông đảo các làng nghề truyền thống từ mọi miền đất nước. Theo các tài liệu lịch sử, từ thời của các triều đại Lê-Nguyễn, những người thợ tài hoa đã mang theo cả gia đình, bạn bè đến vùng đất này mở nhà, lập phố. Bằng sức lao động cần cù và tài năng khéo léo, họ đã tạo ra những sản phẩm tinh xảo cung cấp cho dân chúng Kinh kỳ và các vùng lân cận. Hà Nội 36 phố phường, vì thế, từ xa xưa đã nhộn nhịp sản xuất, bán buôn.

Sự phát triển của làng nghề từ thuở đó đến nay đã không chỉ có vai trò nâng cao mức sống của người dân mà còn ghi dấu ấn truyền thống văn hoá, kinh tế tại mỗi thời kỳ lịch sử.

Chẳng hạn, vào thời hưng thịnh của nghề nông, những người làng Hòe Thị (Từ Liêm) và Đa Sỹ (Hà Đông) không chỉ mang hàng hoá ra Hà Nội bán mà họ còn cùng nhau ra huyện Thọ Xương mở lò rèn sắt, bán nhiều loại nông cụ và lập lên phố Lò Rèn ngày nay (thuộc quận Hoàn Kiếm). Hay những người thợ kim hoàn từ Thanh Trì, Thái Bình đã đặt những viên gạch đầu tiên cho sự hình thành nghề làm đồ vàng bạc hiện vẫn đang rất sầm uất ở phố Hàng Bạc. Có những con phố hiện còn ghi dấu một thời hoàng kim của nghề truyền thống như phố Bảo Khánh với đền thờ ông tổ nghề giầy....

Không chỉ thế, sự phát triển của nghề truyền thống ở Hà Nội còn được thể hiện trong một bề dày về ẩm thực với những món ăn đã trở thành thương hiệu của thủ đô như bánh quấn Thanh Trì, bánh Tôm Hồ Tây, bún Tứ Kỳ, bún Phú Đô, cốm làng Vòng....

Trải qua bao đổi thay, nhiều tên phố “Hàng...” nay đã đổi, hoặc giữ tên nhưng không còn là nơi sản xuất hoặc buôn bán mặt hàng đó nữa; lại cũng có những nghề mới, sản phẩm mới xuất hiện trên những con phố cũ, nhiều phố nghề đã biến thành phố du lịch dịch vụ...

Trong bối cảnh này, Hà Nội cũng cùng chung nỗi lo của các làng nghề truyền thống trên cả nước, sự thiếu vắng dần các nghệ nhân cao tuổi, lớp trẻ thì không thực sự mặn mà với nghề truyền thống đang đe doạ sự tồn tại của những nghề từng làm nên nét đẹp riêng cho Hà Nội, nguy cơ không lưu giữ được sự "khéo tay hay nghề" của người Thăng Long xưa. Nhiều sản phẩm của làng nghề - phố nghề Hà Nội giờ cũng bị cuốn hút bởi cơn lốc thương mại hoá, không còn được chú ý khắt khe về chất lượng như trước đây, làm sút giảm hàm lượng văn hoá trong mỗi sản phẩm.

Dù thế nào, trong vòng quay của công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập thì sự hiện diện của những cơ sở chế tác kim hoàn, những cơ sở làm hàng mã, những khung thêu tay.... giữa phố phường nhộn nhịp vẫn thực sự là nét độc đáo của Hà Nội, là nguyên cớ thu hút và giữ chân du khách./.