Hà Nội (TTXVN) – Chiến tranh đã chấm dứt hơn 30 năm nhưng những hậu quả của chất độc da cam do quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam vẫn đang tồn tại dai dẳng, ảnh hưởng nặng nề tới sức khỏe hàng triệu người dân và môi trường ở Việt Nam.
Mặc dù không còn là vấn đề mới bởi nhiều nhà khoa học Việt Nam và nước ngoài đã có những công trình nghiên cứu đánh giá tác hại của chất độc da cam/điôxin và nhiều người dân tiến bộ ở nhiều nước trên thế giới, kể cả ở Mỹ đã lên tiếng bày tỏ quan điểm về việc Chính phủ Mỹ phải có hành động cụ thể để góp phần giải quyết các hậu quả này ở Việt Nam, nhưng cho đến nay, phía Mỹ vẫn chưa thừa nhận trách nhiệm này.
Theo số liệu của Hội nạn nhân chất độc da cam Việt Nam, trong thời gian từ 1961 đến 1971, quân đội Mỹ đã rải xuống chiến trường miền Nam Việt Nam 80 triệu lít khai quang diệt cỏ, trong đó có gần 400 kg điôxin. Số người bị phơi nhiễm điôxin lên tới 4,8 triệu người, trong đó có khoảng 3 triệu người là nạn nhân chất độc da cam. Sự tồn lưu của điôxin với nồng độ cao và rất cao- gấp hàng trăm lần nồng độ cho phép của Cục Bảo vệ môi trường Mỹ- trong môi trường, động vật và con người hiện nay tại một số điểm nóng ở Việt Nam đã chứng minh hậu quả lâu dài của chất da cam/điôxin và khẳng định nguồn gốc điôxin từ chất diệt cỏ do Mỹ sử dụng.
Nhiều công trình nghiên cứu do các nhà khoa học Việt Nam và nước ngoài thực hiện đã khẳng định cơ cấu, tỷ lệ bệnh tật, đặc biệt các bệnh ung thư, tai biến sinh sản, dị tật bẩm sinh ở thế hệ con và cháu của những người có tiền sử phơi nhiễm chất da cam/điôxin cao hơn hẳn so với nhóm không tiếp xúc với chất độc này.
Trong nhiều năm qua, Chính phủ và nhân dân Việt Nam đã luôn quan tâm giúp đỡ nạn nhân da cam. Hiện nay đã có hơn 200.000 nạn nhân được Chính phủ trợ cấp hàng tháng với số tiền khoảng 50 triệu USD mỗi năm.
Bên cạnh đó, Chính phủ đã khuyến khích, tạo điều kiện và cấp kinh phí cho một số tổ chức phi chính phủ như Quỹ Bảo trợ nạn nhân chất độc da cam, Hội Nạn nhân chất độc da cam/điôxin để giúp đỡ, chăm sóc sức khỏe, cải thiện đời sống, dạy nghề và tìm việc làm cho hơn 1 triệu nạn nhân khác. Hàng ngàn nạn nhân, đặc biệt là trẻ em bị dị tật bẩm sinh, đã và đang được chăm sóc, nuôi dưỡng và chữa bệnh tại các làng Hòa Bình, làng Hữu Nghị và các trung tâm nuôi dưỡng trẻ trên toàn quốc.
Tuy nhiên, những hoạt động nói trên mới chỉ đáp ứng được một phần yêu cầu rất lớn, phức tạp và kéo dài của nạn nhân chất da cam/điôxin. Trong hoạt động khắc phục hậu quả của chất độc da cam với môi trường, Bộ Quốc phòng Việt Nam đang thực hiện dự án cô lập và chôn lấp một khu vực ô nhiễm trong sân bay Biên Hòa. Với số tiền 75 tỷ đồng, dự án này cũng chỉ mới giải quyết được một phần khu vực ô nhiễm trong sân bay Biên Hòa.
Cùng với những nỗ lực của Chính phủ, Việt Nam đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của nhiều tổ chức và cá nhân quốc tế trong việc khắc phục hậu quả của chất độc da cam/điôxin. Có thể kể ra dự án xử lý ô nhiễm chất da cam/điôxin tại các vùng ô nhiễm nặng của tổ chức UNDP, sự quan tâm đến trẻ em khuyết tật là nạn nhân chất độc da cam của tổ chức UNICEF và các hoạt động nhân đạo của một số tổ chức phi chính phủ như Quỹ Ford, Quỹ Cựu chiến binh Mỹ tại Việt Nam (VVAF) và nhiều cá nhân đến từ Nhật Bản, Đức, Na Uy, Anh và Mỹ.
Quan hệ hợp tác nghiên cứu khắc phục hậu quả chất độc da cam/điôxin giữa hai Chính phủ Việt Nam và Mỹ được thiết lập từ năm 2000 sau chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Bill Clinton. Hợp tác trong những năm qua mới chỉ là một số hoạt động quy mô nhỏ như phối hợp tổ chức hội nghị khoa học, lấy mẫu đất ở Đà Nẵng để phân tích điôxin, tổ chức đào tạo một số cán bộ trẻ. Tháng 6/2007, tại cuộc gặp Chủ tịch Nguyễn Minh Triết tại Oasinhtơn, Tổng thống Mỹ George Bush đã cam kết chi 3 triệu USD trong năm tài chính đối ngoại năm 2007 cho việc xử lý ô nhiễm điôxin ở sân bay Đà Nẵng và giúp đỡ những người bị phơi nhiễm. Tuy nhiên, cho đến nay sau khi được các cơ quan có liên quan của Việt Nam nhiều lần yêu cầu, phía Mỹ vẫn chưa trao đổi cụ thể về việc sử dụng số tiền này.
Để bảo vệ quyền lợi chính đáng của các nạn nhân chất độc da cam, năm 2004, Hội nạn nhân chất độc da cam Việt Nam đã khởi kiện 37 công ty hóa chất Mỹ vì đã sản xuất các chất độc hóa học để quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam. Nhưng đơn kiện của các nạn nhân chất độc da cam Việt Nam đã bị Tòa án Sơ thẩm và Phúc thẩm Mỹ bác với lý do những chất khai quang diệt cỏ mà quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam không phải là những vũ khí độc bị cấm sử dụng.
Trước phán quyết phi lý này, nhiều luật sư và nhân dân tiến bộ trên thế giới đã lên tiếng yêu cầu các công ty hóa chất Mỹ phải có trách nhiệm bồi thường cho các nạn nhân da cam. Luật sư Mỹ Jonathan C.Moore cho rằng việc bác đơn kiện của các nạn nhân da cam/điôxin Việt Nam của Tòa Sơ thẩm và Phúc thẩm Mỹ là “hoàn toàn sai trái cả trên khía cạnh pháp lý và đạo lý” và đã “làm ngơ trước sự thật ở Việt Nam”. Ông Chủ tịch Hội Luật gia Dân chủ Quốc tế Jitendra Sharma cũng khẳng định phán quyết của Tòa Sơ thẩm và Phúc thẩm Mỹ đã “không dựa trên thực tế và luật pháp”./.